Vergelijken en verbeteren: wat gemeenten leren van digitale fitheid en van elkaar

Gemeenten investeren volop in digitalisering. AI doet zijn intrede, digitale dienstverlening groeit, de volgende technologische verandering staat al om de hoek, en landelijke richtlijnen worden aangescherpt. Medewerkers werken steeds vaker met grote hoeveelheden privacygevoelige gegevens samen. En dat in een steeds complexere en snel veranderende digitale omgeving, wat een toename van mogelijke risico’s betekent. Denk aan cybercriminaliteit, phishing, datalekken en de groeiende afhankelijkheid van digitale systemen.

Daarom zien we in gesprekken met gemeenten steeds dezelfde vraag terugkomen: 

“Hoe digitaal fit zijn we eigenlijk?” 

Dat lijkt een eenvoudige vraag, maar het antwoord blijkt vaak minder vanzelfsprekend dan gedacht. Want wanneer ben je digitaal fit? En hoe weet je als organisatie of je vooruitgang boekt als je het wilt worden? Om die reden hebben we de afgelopen jaren digitale fitheid bij verschillende gemeenten in kaart gebracht. Inmiddels beschikken we over voldoende data om niet alleen individuele organisaties inzicht te geven via een eigen dashboard, maar verrijken we de resultaten door de gemeente te vergelijken met andere gemeenten. Hiervoor ontwikkelden we een benchmark dashboard: een vergelijkingsdashboard met de thema’s van digitale fitheid per gemeente. 

Jasper van Tilburg 13/10/2026

Eigen dashboard? Vergelijkingsdashboard?

Eerst even een stapje terug naar een stuk theorie gericht op de praktijk. Digitale fitheid gaat over hoe wij allemaal, als mens, team en organisatie, omgaan met technologie. En dat raakt zowel je werkdag als je dagelijks leven. Wij merkten dat organisaties al snel de focus leggen op alleen de vaardigheden voor de aankomende technologische ontwikkeling. Hierdoor blijven de mindset en menselijke kant onderbelicht en dat staat echte duurzame verandering in de weg. Wij ontwikkelden daarom een wetenschappelijk geïnformeerd model dat vaardigheden, mindset en daadwerkelijk gedrag combineert (lees hier meer link naar site). Om digitale fitheid te verhogen heb je namelijk ook werkafspraken nodig rondom samenwerken, informatie en tools en een organisatiecultuur die leren, ontwikkelen en fouten maken omarmt en uitdraagt in zichtbaar leiderschap. De kunst is om eerst een gemeenschappelijke taal te creëren voor de IT-afdeling, HR en Leren en Ontwikkelen, die zelfs reikt tot aan de directie. Vervolgens maak je als organisatie de vertaalslag naar “wat hebben wij nodig als team en organisatie’ en voorkom je dat je begint met “wat moet de medewerker leren.” Digitaal fit is nu eenmaal een organisatievraagstuk

Goed; dit model hebben wij vertaald naar een vragenlijst die we uitzetten via onze Digitale Fitheid Scan. Een scan die grotendeels is gevalideerd en beproefd, maar waarin ook ruimte is voor maatwerk wat gemeenten vaak waarderen. Een eerste meting als startpunt noemen wij de 0-meting en gemeenten hebben te maken met vaak dezelfde overwegingen om te starten met een meting:

In de scan maken we gebruik van verschillende soorten vragen. Hierbij houden we rekening met vragen die bewustzijn, kennis & kunde of daadwerkelijk gedrag meten.  Bovendien categoriseren we de vragen in drie niveaus: 30% minimale-, 50% basis- en 20% expertvragen, want niet elke vraag weegt even zwaar voor elke medewerker, team of afdeling. De medewerkers schatten zichzelf in via een Likertschaal van 1 t/m 5. In de scan wordt expliciet benoemd hoe zij de zelfinschatting het beste kunnen lezen in hun werkcontext. Wat betekent een score van 2,5 op Veiligheid of 4,0 op Operationele Vaardigheden? We spreken niet over goed of fout, maar helpen de medewerker wel het belang van bepaalde thema’s in hun eigen werkcontext begrijpen.

Alle verschillende resultaten presenteren wij in een dashboard aan de organisatie. We analyseren welke thema’s zowel positief als negatief opvallen. Ook kijken we naar gemiddelden, percentielen, nominale verdeling op de thema’s in de scan, al dan niet verdeeld naar doelgroepen zoals afdelingen, teams en rollen. Deze bak aan data is voor ons nooit het eindproduct. De scan is een hulpmiddel om een gesprek te starten, juist doordat het theorie en praktijk combineert en afzet tegen een groeiend aantal gemeenten in het vergelijkingsdashboard.

Gemeenten lijken meer op elkaar dan ze denken

Tijdens de onboardingssessie van een digitale fitheid proces vragen we de gemeenten regelmatig wat digitale fitheid voor hen betekent. De eerste reacties gaan bijna altijd over technologie. Over (Surface-)laptops, software, Microsoft 365 en natuurlijk AI. Maar zodra het gesprek verdiept, verschuift de aandacht. Dan gaat het ineens over het terugvinden van informatie, samenwerken tussen afdelingen, de weerstand tegen verandering en hoe medewerkers, teams en organisaties kunnen blijven leren. Dat zie je ook terug in het vergelijkingsdashboard. Hoewel gemeenten verschillen in omvang, structuur en ambities, lopen ze vaak tegen vergelijkbare uitdagingen aan.

De vergelijking helpt organisaties om verder te kijken dan individuele resultaten. Het maakt patronen zichtbaar. Waarom blijkt informatiebeheer binnen de ene gemeente beter georganiseerd dan binnen een vergelijkbare gemeente? Het laat zien waar uitdagingen organisatie breed voorkomen en waar al voorbeelden van succes aanwezig zijn. Mede daardoor verschuift de focus van meten naar begrijpen. Uiteraard vergelijken we niet de afdelingen en teams van gemeentes onderling, maar helpen de inzichtelijke bredere thema’s wel om het échte gesprek intern te voeren. 

Bij veel gemeenten zien we dat: 

Bij alle gemeenten waar wij digitale fitheid in kaart hebben gebracht zien we eenzelfde soort wens van zelf- en samenredzame individuen en teams en minder afhankelijkheid van de collega’s van IT. Wat wij ze kunnen bijbrengen is dat dit nooit kan worden bereikt als digitale fitheid, naast in het concrete gedrag, niet ook sterk vertegenwoordigd wordt in leiderschap & cultuur en proces & besturing. Wat wij bij veel gemeenten dus terugzien is dat de uitdaging vaker zit in de combinatie van gedrag, afspraken, samenwerking, aanspreek- en feedbackcultuur en het vermogen om nieuwe ontwikkelingen een plek te geven in het dagelijkse werk.

Op weg naar een volwassenheidsmodel voor digitale fitheid

En dan komt de vraag die we steeds vaker horen in gesprekken met HR, L&O-afdelingen, of programmamanagers digitale transformatie en die jij jezelf misschien zojuist stelde 😉:

“Wat dan en wat nu?”

Een meting geeft inzicht. Een vergelijkingsdashboard geeft context. The Cue adviseert over de huidige stand van zaken met betrekking tot digitale vaardigheden en mindset van medewerkers, kansen en uitdagingen en leer- en steunbehoefte. Maar dat vertelt nog niet welke stappen een organisatie vervolgens moet zetten en welk traject zij ingaan.

Juist daar ontstaat momenteel een nieuwe behoefte. Organisaties zoeken naar een logisch vervolg op de meting en een breder perspectief. Ze willen begrijpen welke interventies passen bij hun huidige situatie.

Dat zijn vragen waarmee wij organisaties steeds meer begeleiden. Wat wij steeds duidelijker zien is dat, ondanks dat zij dus wel meer op elkaar lijken dan ze denken 😉, niet iedere organisatie hetzelfde nodig heeft.

Sommige gemeenten hebben vooral behoefte aan bewustwording en het voeren van het gesprek. Andere zoeken juist naar concrete leerinterventies, teamafspraken of leiderschapsontwikkeling rondom digitaal samenwerken en AI. Daarom werken we momenteel aan een volwassenheidsmodel voor digitale fitheid. Niet als beoordelingsinstrument, maar als praktisch hulpmiddel. Een model dat organisaties helpt begrijpen waar zij staan in concreet gedrag, leiderschap & cultuur en proces & besturing en aangeeft welke vervolgstappen daarbij passen. Van eerste bewustwording tot structurele verankering en inspiratie in leren, samenwerken en veranderen.

Want uiteindelijk gaat digitale fitheid niet over het verzamelen van data. Het gaat over de vraag hoe je mensen helpt om met vertrouwen, plezier en effectiviteit te werken in een steeds meer digitale wereld.

En misschien is dat wel de belangrijkste vraag die een vergelijkingsdashboard oproept:

Als je eenmaal weet waar je staat, hoe zorg je er dan voor dat je verder komt?

Ben jij verantwoordelijk voor de digitale fitheid in jouw organisatie en heb je vragen of geïnspireerd geraakt door het artikel? Neem contact op via j.vantilburg@thecue.nl.

Deel dit bericht

Wil je niets missen over Office 365 en adoptie?

Volg ons op LinkedIn
The Cue